Mexicaanse woningen uit de laatste halve eeuw laten zien hoe ideeën uit de Mesoamerikaanse bouwtraditie nog altijd richting geven aan modern wonen. Curator en schrijfster Su Wu selecteerde vijf voorbeelden uit haar boek Mesoamerican Modern: Ancient Ideas in Contemporary Mexican Homes, dat residentiële projecten behandelt van de jaren zeventig tot vandaag. Voor Wu gaat het niet om oppervlakkige symbolen, maar om de onderliggende principes die al eeuwen in het ontwerpen van gebouwen zitten.
Wu geeft de voorkeur aan de term « Mesoamerikaans » boven « precolumbiaans ». Haar redenering is dat de ontwerplogica van de oorspronkelijke volkeren niet is verdwenen met de kolonisatie. Die logica draait volgens haar om drie elementen: het spel van licht en schaduw, de afstemming op de natuur en het ambacht. Juist die principes zijn volgens haar terug te vinden in de hedendaagse Mexicaanse architectuur.
Het eerste huis is Casa Amalia, ontworpen door Agustín Hernández in 1973. Hij bouwde het voor zijn zus Amalia, die het Ballet Folklórico van Mexico-Stad oprichtte. De gebogen vormen van het huis zijn geïnspireerd op de krullen van schelpen en op oogmotieven uit de Mesoamerikaanse beeldtaal. Het ontwerp toont hoe een woning kan verwijzen naar oude vormentaal zonder die letterlijk te kopiëren.
Casa Móbius, gebouwd in 1974 door Ernesto Gómez Gallardo, was het eigen gezinshuis van de architect in de wijk San Jerónimo in Mexico-Stad. Vandaag is het zowel atelier als woning van keramiste Perla Valtierra. Het gebruik van het huis door een ambachtelijke kunstenaar sluit aan bij Wu’s nadruk op ambacht als een van de kernprincipes van deze bouwtraditie.
Het derde voorbeeld is Casa Terreno van Fernanda Canales uit 2018, gelegen in de deelstaat Estado de México. Het huis werd gebouwd op grond die was aangetast door overbegrazing door vee. Het ontwerp werkt met op elkaar aansluitende patio’s en een piramidevormige entree. Het project toont hoe architectuur een beschadigd landschap kan herstellen en tegelijk een verbinding met de bodem kan leggen.
Casa Cometa, een ontwerp van Taller Mauricio Rocha met Gabriela Carrillo uit 2019, put inspiratie uit de indeling van ceremoniële Mesoamerikaanse sites. Het huis kijkt uit over de Stille Oceaan, waar bewoners de zonsopgang en zonsondergang vanuit hun woning kunnen volgen. De oriëntatie op het hemellichaam en het landschap staat centraal in het ontwerp.
Het vijfde en meest recente voorbeeld is Casa Monte van CH Matos uit 2024, een woning met één slaapkamer. Het huis heeft geen buitendeuren en staat op een getrapt platform. Het is gebouwd met cement in aardetinten, dat ter plaatse werd gegoten. Ook hier keert het idee van afstemming op de natuur en van materiaal en ambacht terug.
Samen laten de vijf woningen zien dat de Mesoamerikaanse bouwtraditie niet als historisch relict wordt behandeld, maar als een levend vertrekpunt voor hedendaagse architectuur. Wu’s boek zet die lijn uit van de jaren zeventig tot vandaag en legt de nadruk op de principes die woningen vormgeven, niet op de decoratieve kenmerken die ze van buitenaf dragen.
2
